Krynica-Zdrój - historia Perły Polskich Uzdrowisk

Krynica historia od czasów średniowiecza

Krynica-Zdrój jest miastem uzdrowiskowym, leżącym nad potokiem Kryniczanka, u wschodnich podnóży góry Jaworzyna Krynicka, na zachodniej granicy Beskidu Niskiego. W czasach dwudziestolecia międzywojennego największe uzdrowisko w Polsce, znaczący ośrodek turystyki i sportów zimowych.

Krynica-Zdrój, zwana wcześniej po prostu Krynicą, była niegdyś rusińską wsią należącą do muszyńskiego klucza biskupów krakowskich, czyli dawnego Państwa Muszyńskiego. Ulokował ją w dziejach Danko z Miastka(Tylicza) w roku 1547 za przywilejem bp. Samuela Maciejowskiego. Sama nazwa wskazuje, że okolica już w tamtych czasach znana była ze źródeł mineralnych.

W ówczesnej Biskupszczyźnie, jak nazywano również ten region przeważała ludność wołosko-ruska. W dwudziestoleciu międzywojennym miasto odgrywało rolę ważnego ośrodka kształtowania się tożsamości ludności Łemkowskiej orientacji rusińskiej, czyli uważających się za Ukraińców, lecz jako odrębny naród - Łemków. Działał tu Związek Łemkowski, oraz wydawano tygodnik w języku łemkowskim - Łemko.

W latach 1945-50 ludność rusińska została przesiedlana najpierw w akcji masowych przesiedleń do ZSRR później w ramach akcji „Wisła” na Ziemie Zachodnie. Działania te miały na celu likwidację ukraińskiego podziemia zbrojnego nacjonalistycznej grupy UPA dążącej do stworzenia Kraju Zakierzońskiego. W wyniku tycz poczynań dotknięci zostali również kryniccy Łemkowie. Jednak znaczna ich część powróciła, a społeczność łemkowska w Krynicy-Zdroju jest wciąż obecna.

Historia krynickiego zdroju

Historia krynickiego zdroju ma swój początek w latach 90. XVIII w. kiedy to Baltazar Hacquet - prof. lwowskiego uniwersytetu przeprowadził i opublikował pierwszą analizę naukową dotyczącą wód z tutejszych źródeł. Wyniki musiały się okazać intersujące, ponieważ w 1793 r. panujący w tym czasie rząd austriacki wykupił teren bardzo niewielkim kosztem z rąk chłopów.

Już w tym samym roku projekt ruszył pełną parą i powstawały pierwsze zabudowania zdrojowe. Przez pierwsze pół wieku Krynickie uzdrowisko nie cieszyło się jednak zbyt wielkim powodzeniem, głownie z powodu bardzo słabej infrastruktury drogowej. W roku 1852 podjęto nawet radykalną decyzję o likwidacji uzdrowiska i rozebrania budynków.

Krytyczną sytuacje uratował wtedy doktor medycyny uzdrowiskowej Józef Dietl, profesor UJ i twórca naukowej balneologii. Doceniając wyjątkowe walory tutejszych wód mineralnych, doprowadził w 1856 r. do powołania komisji mającej odrodzić krynicki zdrój. W tym czasie odrodzenia Krynicy jako uzdrowiska rozpoczęła działalność prof. UJ Józefa Dietla, prowadzona dalej przez Michała Zieleniewskiego, a z biegiem czasu przez profesora Uniwersytetu Lwowskiego Rudolfa Zubera oraz inż. Leona Nowotarskiego. Nazwiska te zostały na stałe upamiętnione, osoby zainteresowane miastem lub kuracjusze na pewno je kojarzą. Z inicjatywy dr Dietla w 1858 r. dodano do zakresu działań kąpiele borowinowe.

Zatem druga połowa XIX w. to okres rozkwitu miasta, które zwłaszcza po zbudowaniu infrastruktury drogowej w 1876 r. – drogi bitej z Muszyny – stała się niezwykle modnym kurortem, ściągającym eleganckie towarzystwo z dwóch zaborów, wykorzystując w ten sposób połączenie kolejowe do Muszyny właśnie.

Krynica była wtedy miejscem wizyt i inspiracji polskiej inteligencji twórczej. Bywali w niej Aleksander Fredro, Maria Konopnicka, Reymont, Jan Matejko, Adam Asnyk, Stanisław Wyspiański, Grottger, Szujski, Kraszewski czy Józef Piłsudski, a to tylko niektóre z wybitnych nazwisk kuracjuszy. Dla gości organizowano różnorodne atrakcje, gościnnie występowali w Krynicy czołowi aktorzy polscy, wśród nich Helena Modrzejewska, Frenkiel, Barącz. W tym okresie powstały główne budynki zdrojowe, z których większość przetrwała, do dziś, a są to:

• Łazienki Mineralne (1866)
• kryta pijalnia (1872),
• Łazienki Borowinowe (1880),
• Stary Dom Zdrojowy (1889),
• liczne stylowe wille i pensjonaty

Ważną chwilą w dziejach był rok 1911, w którym to dotarła do Krynicy kolej.

Czasy powojenne w Krynicy-Zdroju

Po I wojnie św. uzdrowisko przejęły polskie władze, oddając je w Zarząd Ministerstwu Zdrowia Publicznego. W 1918 r. inż. Nowotarski został mianowany dyrektorem uzdrowiska. W 1919 r. część istniejących budynków odrestaurowano. Wybudowano wówczas m.in. Nowy Dom Zdrojowy i Nowe Łazienki Mineralne, sanatorium Lwigród. Powstały skocznia narciarska, tor saneczkowy i stadion hokejowy na którym odbyły się mistrzostwa świata w hokeju na lodzie zimą1931r.

Ważnym wydarzeniem było ukończenie budowy kolei linowo-terenowej na Górę Parkową(1937). W związku z tym Krynica stała się znaczącym ośrodkiem sportów zimowych. Odbywały się tu międzynarodowe imprezy sportowe, takie jak wspomniane wcześniej mistrzostwa świata w hokeju na lodzie czy mistrzostwa Europy w saneczkarstwie. Wybudowano też schronisko turystyczne na Jaworzynie Krynickiej.

Po wojnie uruchomiono cześć zakładów przyrodoleczniczych. W czasach PRL uzdrowisko nieco zmieniło swój charakter. W zgodzie z urokiem panującego ustroju, elegancki kurort zamieniono w ogromny zespół placówek leczniczych przeznaczonych dla ludzi pracy. Powstały tu ogromne szpitale uzdrowiskowe i sanatoria resortowe z wielkim rozmachem, ale o nie zawsze pasującej do krajobrazu architekturze, zaniedbano infrastrukturę miejską, nie rozwijano bazy rozrywkowej, gastronomicznej i sportowej.

Po transformacji miasto powróciło do trendu rozwoju, a w roku 1998 doszło do kolejnego wielkiego kroku w rozbudowie atrakcji turystycznych ruszyła bowiem gondolowa kolej linowa na Jaworzynę Krynicką.