Krynica-Zdrój - historia Perły Polskich Uzdrowisk

Krynica, kiedyś największe i najpiękniejsze polskie zdrojowisko wciąż się rozwija. Zdroje krynickie swoim rozgłosem i leczniczym właściwościom zapewniły dawnej Krynicy zaszczytny przydomek „Perły Wód”.

 

Krynica historia od czasów średniowiecza

Krynica-Zdrój jest miastem uzdrowiskowym, leżącym nad potokiem Kryniczanka, u wschodnich podnóży góry Jaworzyna Krynicka, na zachodniej granicy Beskidu Niskiego. W czasach dwudziestolecia międzywojennego największe uzdrowisko w Polsce, znaczący ośrodek turystyki i sportów zimowych.

Krynica-Zdrój, zwana wcześniej po prostu Krynicą, była niegdyś rusińską wsią należącą do muszyńskiego klucza biskupów krakowskich, czyli dawnego Państwa Muszyńskiego. Ulokował ją w dziejach Danko z Miastka(Tylicza) w roku 1547 za przywilejem bp. Samuela Maciejowskiego. Sama nazwa wskazuje, że okolica już w tamtych czasach znana była ze źródeł mineralnych.

W ówczesnej Biskupszczyźnie, jak nazywano również ten region przeważała ludność wołosko-ruska. W dwudziestoleciu międzywojennym miasto odgrywało rolę ważnego ośrodka kształtowania się tożsamości ludności Łemkowskiej orientacji rusińskiej, czyli uważających się za Ukraińców, lecz jako odrębny naród - Łemków. Działał tu Związek Łemkowski, oraz wydawano tygodnik w języku łemkowskim - Łemko.

W latach 1945-50 ludność rusińska została przesiedlana najpierw w akcji masowych przesiedleń do ZSRR później w ramach akcji „Wisła” na Ziemie Zachodnie. Działania te miały na celu likwidację ukraińskiego podziemia zbrojnego nacjonalistycznej grupy UPA dążącej do stworzenia Kraju Zakierzońskiego. W wyniku tycz poczynań dotknięci zostali również kryniccy Łemkowie. Jednak znaczna ich część powróciła, a społeczność łemkowska w Krynicy-Zdroju jest wciąż obecna.

Historia krynickiego zdroju

Historia krynickiego zdroju ma swój początek w latach 90. XVIII w. kiedy to Baltazar Hacquet - prof. lwowskiego uniwersytetu przeprowadził i opublikował pierwszą analizę naukową dotyczącą wód z tutejszych źródeł. Wyniki musiały się okazać intersujące, ponieważ w 1793 r. panujący w tym czasie rząd austriacki wykupił teren bardzo niewielkim kosztem z rąk chłopów.

Już w tym samym roku projekt ruszył pełną parą i powstawały pierwsze zabudowania zdrojowe. Przez pierwsze pół wieku Krynickie uzdrowisko nie cieszyło się jednak zbyt wielkim powodzeniem, głownie z powodu bardzo słabej infrastruktury drogowej. W roku 1852 podjęto nawet radykalną decyzję o likwidacji uzdrowiska i rozebrania budynków.

Krytyczną sytuacje uratował wtedy doktor medycyny uzdrowiskowej Józef Dietl, profesor UJ i twórca naukowej balneologii. Doceniając wyjątkowe walory tutejszych wód mineralnych, doprowadził w 1856 r. do powołania komisji mającej odrodzić krynicki zdrój. W tym czasie odrodzenia Krynicy jako uzdrowiska rozpoczęła działalność prof. UJ Józefa Dietla, prowadzona dalej przez Michała Zieleniewskiego, a z biegiem czasu przez profesora Uniwersytetu Lwowskiego Rudolfa Zubera oraz inż. Leona Nowotarskiego. Nazwiska te zostały na stałe upamiętnione, osoby zainteresowane miastem lub kuracjusze na pewno je kojarzą. Z inicjatywy dr Dietla w 1858 r. dodano do zakresu działań kąpiele borowinowe.

Zatem druga połowa XIX w. to okres rozkwitu miasta, które zwłaszcza po zbudowaniu infrastruktury drogowej w 1876 r. – drogi bitej z Muszyny – stała się niezwykle modnym kurortem, ściągającym eleganckie towarzystwo z dwóch zaborów, wykorzystując w ten sposób połączenie kolejowe do Muszyny właśnie.

Krynica była wtedy miejscem wizyt i inspiracji polskiej inteligencji twórczej. Bywali w niej Aleksander Fredro, Maria Konopnicka, Reymont, Jan Matejko, Adam Asnyk, Stanisław Wyspiański, Grottger, Szujski, Kraszewski czy Józef Piłsudski, a to tylko niektóre z wybitnych nazwisk kuracjuszy. Dla gości organizowano różnorodne atrakcje, gościnnie występowali w Krynicy czołowi aktorzy polscy, wśród nich Helena Modrzejewska, Frenkiel, Barącz. W tym okresie powstały główne budynki zdrojowe, z których większość przetrwała, do dziś, a są to:

  • Łazienki Mineralne (1866)
  • kryta pijalnia (1872),
  • Łazienki Borowinowe (1880),
  • Stary Dom Zdrojowy (1889),
  • liczne stylowe wille i pensjonaty

Ważną chwilą w dziejach był rok 1911, w którym to dotarła do Krynicy kolej.

Krynica-Zdrój - historia Perły Polskich Uzdrowisk 0

Czasy powojenne w Krynicy-Zdroju

Po I wojnie św. uzdrowisko przejęły polskie władze, oddając je w Zarząd Ministerstwu Zdrowia Publicznego. W 1918 r. inż. Nowotarski został mianowany dyrektorem uzdrowiska. W 1919 r. część istniejących budynków odrestaurowano. Wybudowano wówczas m.in. Nowy Dom Zdrojowy i Nowe Łazienki Mineralne, sanatorium Lwigród. Powstały skocznia narciarska, tor saneczkowy i stadion hokejowy na którym odbyły się mistrzostwa świata w hokeju na lodzie zimą1931r.

Ważnym wydarzeniem było ukończenie budowy kolei linowo-terenowej na Górę Parkową(1937). W związku z tym Krynica stała się znaczącym ośrodkiem sportów zimowych. Odbywały się tu międzynarodowe imprezy sportowe, takie jak wspomniane wcześniej mistrzostwa świata w hokeju na lodzie czy mistrzostwa Europy w saneczkarstwie. Wybudowano też schronisko turystyczne na Jaworzynie Krynickiej.

Po wojnie uruchomiono cześć zakładów przyrodoleczniczych. W czasach PRL uzdrowisko nieco zmieniło swój charakter. W zgodzie z urokiem panującego ustroju, elegancki kurort zamieniono w ogromny zespół placówek leczniczych przeznaczonych dla ludzi pracy. Powstały tu ogromne szpitale uzdrowiskowe i sanatoria resortowe z wielkim rozmachem, ale o nie zawsze pasującej do krajobrazu architekturze, zaniedbano infrastrukturę miejską, nie rozwijano bazy rozrywkowej, gastronomicznej i sportowej.

Po transformacji miasto powróciło do trendu rozwoju, a w roku 1998 doszło do kolejnego wielkiego kroku w rozbudowie atrakcji turystycznych ruszyła bowiem gondolowa kolej linowa na Jaworzynę Krynicką.

Zobacz ostatnie artykuły

O Krynicy-Zdroju, Krynica Górska

O Krynicy-Zdroju, Krynica Górska

Krynica-Zdrój, nazywana też często Krynicą Górską, zaliczana jest powszechnie do najpiękniejszych polskich uzdrowisk. Położone we wschodniej części Beskidu Sądeckiego miasto wzorowane na architekturze uzdrowisk alpejskich, zachwyca różnorodnością oraz wspaniałymi widokami.

Zobacz więcej

Krynica zdrój wyciągi, stacje narciarskie w Krynicy-Zdroju

Krynica zdrój wyciągi, stacje narciarskie w Krynicy-Zdroju

Planujesz aktywne ferie w Krynicy-Zdroju? Krynica-Zdrój jest jednym z największych ośrodków turystyki górskiej i narciarstwa. Sprawdź dostępne stoki narciarskie w Krynicy! Zobacz gdzie warto poszusować w tym roku.

Zobacz więcej

Krynica - Zdrój: atrakcje okolicy - Piwniczna w Dolinie Popradu

Krynica - Zdrój: atrakcje okolicy - Piwniczna w Dolinie Popradu

Piwniczna Zdrój, czyli małe miasteczko położone w malowniczej Dolinie Popradu, oddalone od Krynicy – Zdroju o około 40 kilometrów. Co warto zobaczyć w Piwnicznej? Oto największe atrakcje tego miasta.

Zobacz więcej